![](http://i.racjonalista.pl/s.gif) |
Chcesz wiedzieć więcej? Zamów dobrą książkę. Propozycje Racjonalisty: | | |
![](http://i.racjonalista.pl/t.gif) ![](http://i.racjonalista.pl/t.gif) ![](http://i.racjonalista.pl/img/ban/ch1.jpg) |
|
|
![](http://i.racjonalista.pl/s.gif) |
Państwo i polityka » Integracja i Unia Europejska
Prekursorzy idei Zjednoczonej Europy [3] Autor tekstu: Waldemar Marciniak
Okres II wojny
światowej Coudenhove-Kalergi spędził w Stanach Zjednoczonych, gdzie powołał
Radę Europejską, mającą kontynuować dzieło Unii Paneuropejskiej. Po
powrocie do Europy założył kolejną organizację — Europejską Unię Międzyparlamentarną
opowiadającą się za utworzeniem Federacji Europejskiej w ramach ONZ. Uznał,
że więcej zdziała lobbując bezpośrednio wśród parlamentarzystów decydujących o losach swoich państw. Jednak i ta inicjatywa nie była do końca udana, tak,
że rozgoryczony Coudenhove-Kalergi reaktywował w 1951 roku Unię Paneuropejską.
Nie odegrała już ona większej roli. Zjednoczenie Europy dokonywało się inną,
mniej radykalną drogą stopniowej integracji. W 1949 roku powstała Rada
Europy, w 1951 Europejska Wspólnota Węgla i Stali, a sześć lat później EWG i Euratom. Mimo pozornej porażki autora, dzieło Coudenhove-Kalergiego miało
dla integracji Europy ogromne znaczenie. Można go uznać za głównego
teoretyka idei integracji europejskiej w XX wieku, o ile nie w ogóle. Dzięki
jego energii ruch integracyjny nabrał rozpędu, a takie koncepcje jak unia
celna czy jednolity rynek są obecnie podstawą Unii Europejskiej. Drugim z najważniejszych
orędowników zjednoczenia Europy w dwudziestoleciu międzywojennym był wybitny
francuski polityk socjalistyczny Aristide
Briand (1862-1932). Piastował on jedenastokrotnie (!) urząd premiera Francji,
był też jej ministrem spraw zagranicznych (ponad dwadzieścia razy!). W 1926
roku otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla za dążenia do porozumienia z Niemcami
zwieńczone traktatem w Locarno. W 1928 roku doprowadził do podpisania traktatu
zwanego traktatem Brianda-Kelloga (również paryskim, lub przeciwwojennym). Była
to pierwsza umowa międzynarodowa, w której sygnatariusze (w sumie siedemdziesiąt
pięć państw, w tym ZSRR, Niemcy, Włochy i Japonia) odrzucali wojnę, jako środek
realizacji politycznych celów. (Chociaż traktat nie był przestrzegany, dał później
podstawę prawną do oskarżenia przywódców niemieckich w Norymberdze o złamanie
zobowiązań międzynarodowych i prowadzenie wojny agresywnej). Briand,
zainspirowany koncepcjami Coudenhove-Kalergiego, przyłączył się do ruchu
paneuropejskiego, zostając w 1927 roku honorowym prezesem Unii Paneuropejskiej.
Był pierwszym mężem stanu, który wprowadził ideę paneuropejską na najwyższe
polityczne salony. Jako premier i jednocześnie minister spraw zagranicznych
Francji wystąpił 5.9.1929
roku na forum Ligi Narodów z projektem utworzenia federacji dwudziestu siedmiu
suwerennych państw europejskich (bez ZSRR). W następnym roku przygotował
memorandum o konieczności powołania federacji europejskiej (zwanej Stanami
Zjednoczonymi Europy lub Unią Europejską) zapewniającej kontynentowi stabilność i bezpieczeństwo. Drogą do tej federacji miało być zniesienie barier celnych i utworzenie jednolitego rynku europejskiego, a także powołanie unijnych organów z siedzibą w Genewie: Konferencji Europejskiej, Stałego Komitetu Politycznego i Sekretariatu. Aby uniemożliwić zdominowanie krajów słabszych przez
silniejsze, Briand proponował coroczną rotację władz federacji. Wizjonerskie
pomysły Brianda pojawiły się o jedno pokolenie za wcześnie i nie doczekały
się realizacji za życia ich twórcy. Memorandum przyjęte zostało chłodno w stolicach europejskich, a jedyne, co udało się wówczas osiągnąć, to powołanie
mało znaczącego Komitetu Studiów Unii Europejskiej przy Lidze Narodów. Do
koncepcji Brianda powrócono jednak po II wojnie światowej. I wreszcie na
koniec Józef Retinger (1888-1960),
jedna z najbardziej tajemniczych postaci w najnowszej historii Polski i świata.
Retinger studiował na paryskiej Sorbonie, gdzie nawiązał wiele cennych
znajomości. Początkowo interesowała go problematyka artystyczna i literacka.
Utrzymywał kontakty z takimi pisarskimi sławami jak André Gide, François
Mauriac czy Joseph Conrad (Korzeniowski). W Krakowie wydawał krótko pismo
literackie. W 1912 roku przeniósł się do Wielkiej Brytanii, gdzie coraz
bardziej zaczęła wciągać go polityka. W czasie Wielkiej Wojny podejmował
działania dyplomatyczne zarówno wśród państw centralnych, jak i Ententy, których
charakter nie jest do dziś wyjaśniony. Później przebywał przez kilka lat w Meksyku, pełniąc funkcję doradcy prezydenta Plutarcha Elíasa Callesa,
przeprowadzającego w kraju radykalne reformy społeczne (zwane rewolucją
meksykańską). W tym czasie był już prawdopodobnie członkiem masonerii. Po powrocie do
Wielkiej Brytanii Retinger zaangażował się w ruch socjalistyczny, utrzymywał
też kontakty z czołowymi politykami II Rzeczpospolitej. Po wybuchu II wojny światowej
premier Władysław Sikorski docenił jego rozległe kontakty i mianował go
swoim doradcą. (Retinger, zwykle nieodstępujący Sikorskiego na krok, nie
wsiadł jednak do samolotu, który rozbił się nad Gibraltarem. Dało to pole
do spekulacji na temat udziału Retingera, prawdopodobnie agenta brytyjskiego
wywiadu, w domniemanym zamachu na Sikorskiego). W 1944 roku przerzucony został,
jako najstarszy cichociemny, do okupowanej Polski. Celem jego misji było
prawdopodobnie zapobieżenie szaleństwu powstania warszawskiego. Ideą
paneuropejską zainteresował się Retinger przypuszczalnie już w okresie I wojny światowej, jednak dopiero następny światowy konflikt uczynił zeń
nieustępliwego rzecznika zjednoczenia Europy. Popierał koncepcję utworzenia
konfederacji państw Europy Środkowej i Wschodniej lansowaną przez Sikorskiego.
Miała ona stanowić barierę dla ekspansywnych planów Związku Radzieckiego,
co do których Retinger nie miał złudzeń i przed którymi bezskutecznie
przestrzegał Brytyjczyków i Amerykanów. W Londynie zorganizował tzw. klub
Retingera, gdzie podczas prywatnych obiadów przekonywał premierów, ministrów i innych znaczących polityków do swoich pomysłów integracyjnych. Na jednym z takich spotkań zrodziła się koncepcja Beneluxu (unii gospodarczej Belgii,
Holandii i Luksemburga). W niesprzyjających
powojennych warunkach Retinger kontynuował swe działania na rzecz integracji.
Uznał, że najlepszą do niej drogą będzie współpraca ekonomiczna. W 1946
roku powołał w Brukseli Niezależną Ligę na rzecz Współpracy Gospodarczej.
Szybko zaczęły powstawać jej odziały w innych krajach Europy Zachodniej, a nawet w Stanach Zjednoczonych. W tym czasie powstało też kilka innych
organizacji o podobnym profilu. By nie dopuścić do rozproszenia sił, Retinger
dążył do ich połączenia, co udało się w grudniu 1947 roku, gdy powstał
Międzynarodowy Komitet Ruchów Europejskich (od 1949 roku Ruch Europejski) z Retingerem jako honorowym sekretarzem. Komitet ten zdecydował o zwołaniu w maju następnego roku Kongresu Europejskiego w Hadze, który okazał się
wielkim sukcesem. Obecne były na nim czołowe postacie życia politycznego i społecznego (w tym przedstawiciele kościołów) z Europy Zachodniej, z Winstonem Churchillem jako przewodniczącym obrad na czele. Na kongresie tym
poparto zdecydowanie koncepcję zjednoczenia Europy, zobowiązano się zwołać w najbliższym czasie zgromadzenie złożone z delegatów parlamentów państw
europejskich, jak również przygotować Kartę Praw Człowieka. Doniosłym i trwałym efektem Kongresu stało się utworzenie w dniu 5 maja 1949 roku, przy
znaczącym udziale Retingera, Rady Europy. Ta zrzeszająca demokratyczne państwa
Europy organizacja stanowiła preludium do realnej integracji Starego
Kontynentu. Retinger nie
spoczął na laurach. Marzył o rozszerzenie strefy pokoju, współpracy i dobrobytu na cały świat. Zależało mu zwłaszcza na zacieśnianiu więzi
jednoczącej się Europy z Ameryką. W tym celu doprowadził do utworzenia w 1954 roku Grupy Bilderberg (od nazwy zamku Bilderberg niedaleko Arnhem w Holandii, gdzie odbyło się spotkanie założycielskie) zrzeszającej wybitne
postacie świata polityki, gospodarki i nauki z obu stron Atlantyku. Sam został
jej sekretarzem. Gdy umierał w 1960 roku w Londynie, dzieło integracji
europejskiej było już na etapie zaawansowanej realizacji w postaci Rady Europy i trzech Wspólnot Europejskich. W dużej mierze dzięki niemu. Idea
Zjednoczonej Europy zajmowała przez wieki wiele wybitnych umysłów. W tym
opracowaniu przedstawionych zostało zaledwie kilku prekursorów myśli
integracyjnej. Większość z nich żyła w czasach, kiedy ich koncepcje nie miały
szans na realizację. Europa długo nie była na tyle dojrzała, by zjednoczyć
się w imię wspólnego dobra. Konieczna była dopiero trauma II wojny światowej i zagrożenie ze strony komunistycznego totalitaryzmu, by przezwyciężyć
nieufność i narodowe partykularyzmy i podjąć żmudny proces integracji. W latach 50. XX wieku nastąpiło wreszcie przejście od idei do jej realizacji.
Jako ojców-założycieli Zjednoczonej Europy wymienia się zgodnie pięciu
zachodnioeuropejskich polityków: Konrada Adenauera (RFN), Alcide de Gasperiego
(Włochy), Jeana Monneta (Francja), Roberta Schumana (Francja) i Paul-Henri
Spaaka (Belgia). Pamiętać jednak
należy także o tych, którzy poprzedzili ich w szczytnej idei jedności
europejskiej. Bibliografia
- Barrere Jean-Bertrand, Wiktor Hugo. Człowiek i dzieło, Warszawa 1963.
- Bender Ryszard, Polskie
korzenie jednoczącej się Europy, Włocławek 2000.
- Chodorowski Jerzy, Richard Coudenhove-Kalergi i jego doktryna zjednoczenia Europy,
„Wolna Polska", 1999, nrIV/154.
- Coudenhove-Kalergi Richard, Naród europejski, Toruń 1997.
- Cywilizacja
europejska, pod red. Macieja Koźmińskiego, Warszawa 2004.
- Europeistyka w zarysie, pod red. Alojzy Z. Nowak i Dariusza Milczarka, Warszawa 2006.
- Kott Jan, Wiktor
Hugo, pisarz walczący, Warszawa 1952.
- Łaptos Józef, Prażuch Wojciech, Pytlarz Anita, Historia
Unii Europejskiej, Kraków 2003.
- Łastawski Kazimierz, Historia integracji europejskiej, Toruń 2006.
- Łastawski Kazimierz, Od idei do integracji europejskiej, Warszawa 2004.
- Marszałek Antoni, Z historii europejskiej idei integracji międzynarodowej, Łódź
1996.
- Maurois André, Olimpio,
czyli życie Wiktora Hugo, Warszawa 1961.
- Nieuważny Andrzej, Stanisław Leszczyński i Europa, „Polski Przegląd
Dyplomatyczny", 2001, t. 1, nr 2 (2).
- Poniatowska Anna, Idea zjednoczonej Europy w pismach Stanisława Leszczyńskiego,
„Pro Memoria", 2003, nr 2 (3).
- Ruchniewicz Krzysztof, Mosty i przepaście, „Unia & Polska", 1999, nr 11.
- Wikipedia
- Witkowski Grzegorz, Józef Retinger — polski inicjator integracji europejskiej,
Warszawa 2000.
- Zorgbibe Charles, Historia integracji europejskiej, Łódź 1998.
1 2 3
« Integracja i Unia Europejska (Publikacja: 20-09-2007 )
Wszelkie prawa zastrzeżone. Prawa autorskie tego tekstu należą do autora i/lub serwisu Racjonalista.pl.
Żadna część tego tekstu nie może być przedrukowywana, reprodukowana ani wykorzystywana w jakiejkolwiek formie,
bez zgody właściciela praw autorskich. Wszelkie naruszenia praw autorskich podlegają sankcjom przewidzianym w
kodeksie karnym i ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych.str. 5558 |
![](http://i.racjonalista.pl/ai/grpr.gif) |