![](http://i.racjonalista.pl/s.gif) |
Chcesz wiedzieć więcej? Zamów dobrą książkę. Propozycje Racjonalisty: | | |
![](/t.gif) ![](http://i.racjonalista.pl/t.gif) |
|
|
![](http://i.racjonalista.pl/s.gif) |
Prawo » Prawo pracy i ubezp. społ.
Wypadek przy pracy [3] Autor tekstu: Wojciech Jaskuła
4.
Szkoda na osobie
Czwartym, ostatnim i zarazem
najnowszym elementem w oparciu, o który buduje się definicję wypadku przy
pracy jest uraz będący następstwem wypadku.
Pod pojęciem urazu ustawa rozumie uszkodzenie
tkanek ciała lub narządów człowieka wskutek działania czynnika zewnętrznego.
Ten element został wprowadzony do polskiego prawa pracy przez przepisy ustawy
wypadkowej. Ustawa ta zastąpiła ustawę z dnia 12.6.1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych [ 32 ],
która nie wymieniała tego elementu jako przedmiotowo istotnego. Choć w starszych podręcznikach z zakresu prawa pracy mówiło się wprost o powstaniu
szkody na osobie wykonującej pracę jako elemencie składowym wypadku przy
pracy [ 33 ].
Należy jednak zauważyć, iż doktryna nie była w tym temacie zgodna. Według
innych przedstawicieli nauki, często urazy pozornie nieznaczne dopiero po dłuższym
czasie dają poważne następstwa dla zdrowia pracownika [ 34 ].
Odmawianie takim zdarzeniom charakteru wypadku przy pracy nie znajduje
uzasadnienia [ 35 ] Przychylam się do tej
drugiej koncepcji, bowiem odmowa uznania za wypadek przy pracy zdarzenia
niepowodującego uszczerbku na zdrowiu — w obecnym stanie prawnym — zamknie w przyszłości drogę do złożenia wniosku o jednorazowe odszkodowanie z tytułu pogorszenia stanu zdrowia [ 36 ]. Reasumując, de lege lata zdarzenie, które nie spowoduje uszczerbku na zdrowiu
pracownika nie jest wypadkiem przy pracy.
Wyłączenie odpowiedzialności odszkodowawczej
Jak mowa była na wstępie
niniejszego wykładu, wystąpienie łączenie wszystkich omówionych powyżej
cech skutkuje uznaniem zdarzenia za wypadek przy pracy. Jest to zarazem pierwszy
krok do ubiegania się o świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego.
Odpowiedzialność
odszkodowawcza pracodawcy jest określona niezwykle szeroko. Jest to
odpowiedzialność na zasadzie ryzyka znaczenie szerszego niż określonego
przez przepisy prawa cywilnego [ 37 ].
Pomimo tego, ulęgnięcie wypadkowi przy pracy nie jest jednak
równoznaczne z otrzymaniem prawa do świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego.
Ustawa wypadkowa przewiduje przypadki wyłączenia odpowiedzialności
odszkodowawczej w sytuacji, gdy zdarzenie zostało uznane za wypadek przy pracy.
W myśl art. 21 ust. 1 ustawy wypadkowej świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego nie przysługują ubezpieczonemu, gdy wyłączną
przyczyną wypadków, o których mowa w art. 3, było udowodnione naruszenie
przez ubezpieczonego przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia,
spowodowane przez niego umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa.
Stosownie do treści art. 21
ust. 2 ustawy wypadkowej świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego nie przysługują również
ubezpieczonemu, który będąc w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środków
odurzających lub substancji psychotropowych, przyczynił się w znacznym
stopniu do spowodowania wypadku.
W mojej ocenie rażące niedbalstwo oraz umyślność
są okolicznościami, które bezwzględnie wyłączają prawo do świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego, natomiast stan nietrzeźwości oraz działanie pod wpływem
środków odurzających lub substancji psychotropowych należy uznać za
okoliczności względnie wyłączające odpowiedzialność odszkodowawczą
pracodawcy.
Szczególnie problematyczną
kwestią jest wykładnia pojęcia „rażące niedbalstwo", które nie zostało
zdefiniowane na gruncie przepisów ustawy wypadkowej Posiłkowo więc należy
stosować orzecznictwo sądowe. Reprezentatywnym dla komentowanej materii jest
przede wszystkim wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6.8.1976 r., w którym Sąd Najwyższy stwierdził, iż działanie z rażącym niedbalstwem oznacza taką sytuację, w której pracownik zdaje sobie
sprawę z grożącego mu niebezpieczeństwa, gdyż zwykle ono występuje w danych okolicznościach faktycznych, tak że każdy człowiek o przeciętnej
przezorności ocenia je jako ewidentne, a mimo to z naruszeniem przepisów bhp
bez potrzeby naraża się na to niebezpieczeństwo, ignorując następstwa własnego
zachowania się [ 38 ].
Warto w tym miejscu przytoczyć także wcześniejszy wyrok Trybunału Ubezpieczeń
Społecznych z dnia 5.3.1970 r., w którym
to Trybunał stwierdził, iż umyślność w rozumieniu przepisów o świadczeniach przysługujących w razie wypadków
przy pracy oznacza takie zachowanie się pracownika, które on okazuje przewidując
skutki, jakie wynikną z jego zachowania, i skutki te chce wywołać. Umyślność
może polegać na zamierzonym podjęciu działania sprzecznego z obowiązkiem
pracownika lub na zamierzonym powstrzymaniu się od działania, mimo że
istnieje obowiązek czynnego zachowania się.
Rażące
niedbalstwo stanowi takie zachowanie się pracownika, w którym przejawia się
brak staranności, jakiej można wymagać od osób najmniej rozgarniętych. Od
rażącego niedbalstwa (culpa lata) należy odróżniać niedbalstwo zwykłe
(culpa),
które zachodzi nie tylko wtedy, gdy pracownik przewiduje skutki swego działania
lub zaniechania, lecz spodziewa się ich uniknąć, ale także wtedy, gdy skutków
takich nie przewiduje, chociaż może i powinien je przewidzieć [ 39 ].
Kolejnym wyrokiem wartym
przytoczenia, który zapadł w sporze z zakresu ubezpieczenia społecznego
rolników jest Wyrok Sadu Apelacyjnego z dnia 15.1.1998 r., w którym to
Sąd stanął na stanowisku, iż rażące niedbalstwo zachodzi wówczas, gdy
poszkodowany zachowuje się w sposób odbiegający jaskrawo od norm bezpiecznego
postępowania i świadczący o całkowitym zlekceważeniu przepisów dotyczących
ochrony życia i zdrowia [ 40 ].
Komentując kwestię rażącego niedbalstwa należy zauważyć,
iż polski system prawny dzieli winę na umyślną i nieumyślną. W zakresie
winy nieumyślnej rozróżnia się niedbalstwo oraz lekkomyślność. Pamiętając o tym należy stwierdzić, że w świetle przepisów ustawy wypadkowej
ustalenie, że do wypadku doszło wskutek niedbalstwa w stopniu rażącym tylko
wyklucza prawo świadczeń co potwierdziło zresztą orzecznictwo. Zdaniem Sądu
Najwyższego niedbalstwo pracownika jako wyłączna przyczyna wypadku przy pracy
zwalnia pracodawcę od odpowiedzialności tylko wtedy, gdy miało charakter rażący, a więc graniczyło z umyślnością [ 41 ].
Mimo dość bogatego
orzecznictwa z tego zakresu należy stwierdzić, iż pojęcie to ma nadal
charakter nieostry. Trudno znaleźć wyraźną granicę między niedbalstwem rażącym
(kwalifikowanym), a niedbalstwem zwykłym.
Równie problematycznym wydaje
się kwestia spowodowania wypadku w sposób umyślny. W praktyce, bowiem
niezwykle ciężko jest udowodnić pracownikowi, iż do wypadku doprowadził w sposób umyślny. A pamiętać trzeba o tym, iż obowiązek udowodnienia
okoliczności wyłączających odpowiedzialność odszkodowawczą leży po
stronie pracodawcy. Wynika to z ogólnej zasady wynikającej z art. 6 k.c., iż
ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi
skutki prawne.
Do drugiej grupy okoliczności,
które mogą mieć wpływ na ograniczenie prawa do świadczeń zalicza się
nietrzeźwość oraz działanie pod wpływem środków odurzających lub substancji psychotropowych.
Ubezpieczony, będąc w stanie nietrzeźwości lub będąc pod wpływem
środków odurzających (...), również traci prawo do świadczeń.
Przy czym wykładnia gramatyczna powyższego przepisu upoważnia do
stwierdzenia, iż ulegnięcie wypadkowi przy pracy rolniczej w stanie nietrzeźwości
lub pod wpływem środków odurzających (...) nie jest wystarczającą przesłanką
do odmowy prawa do świadczeń. Dopiero przyczynienie się w znacznym stopniu do
zaistnienia wypadku będąc w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środków
odurzających stwarza taką możliwość. Z uwagi na taką budowę tego artykułu
należy w toku postępowania wypadkowego każdy stan faktyczny poddać
indywidualnej ocenie ze wszechstronną oceną okoliczności, w jakich doszło do
wypadku.
W zakresie nietrzeźwości należy zauważyć, iż termin ten
ma swoją definicję legalną na gruncie przepisów ustawy z dnia 26.10.2002 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi [ 42 ]. Stosownie do brzmienia art. 46 ust.
3 tejże ustawy, stan nietrzeźwości zachodzi, gdy zawartość alkoholu w organizmie wynosi lub prowadzi do stężenia we krwi powyżej 0,5‰ alkoholu,
lub obecności w wydychanym powietrzu powyżej 0,25 mg alkoholu w 1 dm3.
Od stanu nietrzeźwości ustawa odróżnia stan po użyciu alkoholu, który w świetle
art. 46 ust. 2 zachodzi wówczas, gdy zawartość alkoholu w organizmie wynosi
lub prowadzi do stężenia we krwi od 0,2‰ do 0,5‰ alkoholu albo obecności w wydychanym powietrzu od 0,1 mg do 0,25 mg alkoholu w 1 dm3.
W świetle powyższego należy
jednoznacznie stwierdzić, iż tylko ubezpieczony, który w znacznym stopniu
przyczynił się do wypadku będąc w stanie nietrzeźwości, winien być
pozbawiany prawa do świadczeń. Natomiast
ustalenie, iż wypadek został spowodowany przez ubezpieczonego będącego w stanie po użyciu alkoholu nie jest wystarczającą przesłanką do odmówienia
prawa do świadczeń i z tego właśnie
względu należy uznać, iż jest okoliczności w sposób względny wyłączająca
prawo do świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego.
Przy czym należy wyraźnie
powiedzieć, iż wystąpienie opisanych powyżej zjawisk wyłącza tylko
odpowiedzialność odszkodowawczą, natomiast nie znosi samego wypadku. Innymi słowy,
zdarzenie nadal jest wypadkiem przy pracy, a jedynie nie przysługują
pracownikowi świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego.
Po drugie, obostrzenia powyższe
mają zastosowanie tylko w przypadku prawa do świadczeń przewidzianych dla samych pracowników nie dotyczą
zaś członków rodzin pracownika, który uległ wypadkowi śmiertelnemu.
Zdaniem Sądu Najwyższego, przepisy rozdziału 3 i 6 ustawy z dnia 12.6.1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych nie
zawierają ograniczeń podobnych do treści art. 8 ustawy i prowadzą do
wniosku, iż niezależnie od winy i stopnia przyczynienia się pracownika do
powstania śmiertelnego wypadku przy pracy członkom rodziny przysługuje zawsze
zarówno jednorazowe odszkodowanie, jak i renta rodzinna na warunkach i w wysokości
określonych ustawą wypadkową [ 43 ].
1 2 3 4 Dalej..
Przypisy: [ 32 ] Dz. U. z 1983 r. nr 30,
poz. 144 ze zm. [ 33 ] Z. Salwa, Prawo
pracy i ..., op. cit., str. 246. [ 34 ] T. Romer, Prawo
pracy. Komentarz, Warszawa 2000, str. 646-647. [ 36 ] Przepisy
ustawy wypadkowej przewidują możliwość złożenia wniosku o ponowne
przyznanie prawa do jednorazowego odszkodowania, jeżeli wskutek pogorszenia się
stanu zdrowia, stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu będący następstwem
wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, który był podstawą przyznania
jednorazowego odszkodowania, ulegnie zwiększeniu co najmniej o 10 punktów
procentowych (zob. art. 12 ust. 2). [ 37 ] T.
Romer, op. cit., str. 640. [ 38 ] Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6.8.1976 r. sygn.: III PRN 19/76,
OSNCP 1977/3 poz. 55. [ 39 ] Wyrok
Trybunału Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5.3.1970 r. sygn: I TR 1883/69 PiZS 1971/1 str. 52 [ 40 ] III AUa
418/97 OSA
1998/11-12 poz. 44 str. 113. [ 41 ] Wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 30.11.1999 r. sygn. akt: II UKN 221/99, OSNP 2001/6/205. [ 42 ] Dz. U. z 2002 r.
nr 147, poz. 1231 ze zm. [ 43 ] Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13.7.1977 r. sygn. akt: III PRN 21/77. « Prawo pracy i ubezp. społ. (Publikacja: 05-11-2006 )
Wojciech Jaskuła Ukończył administrację na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Pracę magisterską pisał z zakresu prawa wspólnotowego. Obecnie jest pracownikiem administracji państwowej i zawodowo zajmuje się ubezpieczeniem społecznym. Interesuje się religią chrześcijańską i prawem. Liczba tekstów na portalu: 13 Pokaż inne teksty autora Najnowszy tekst autora: Wilno. Tomas Venclova | Wszelkie prawa zastrzeżone. Prawa autorskie tego tekstu należą do autora i/lub serwisu Racjonalista.pl.
Żadna część tego tekstu nie może być przedrukowywana, reprodukowana ani wykorzystywana w jakiejkolwiek formie,
bez zgody właściciela praw autorskich. Wszelkie naruszenia praw autorskich podlegają sankcjom przewidzianym w
kodeksie karnym i ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych.str. 5102 |
![](http://i.racjonalista.pl/ai/grpr.gif) |